TOETS · OMGEVING
Vergunning, melding of vrijgesteld?
Sinds 1 maart 2026 is de meldingsplicht vrijwel afgeschaft en zijn de vrijstellingen hertekend: een aangebouwd bijgebouw vraagt nu een vergunning, een vrijstaand tot 40 m² blijft vrijgesteld. Wij zeggen u vooraf wat voor uw werken geldt, ook als het antwoord is dat u geen vergunning nodig heeft.
Wat is er veranderd?
Besluiten van de Vlaamse Regering van 6 februari 2026 traden op 1 maart 2026 in werking. Ze wijzigen het Vrijstellingenbesluit en het Meldingsbesluit van 16 juli 2010, en voeren een limitatieve lijst in van wat een gemeente nog zelf vergunningsplichtig mag maken. Drie gevolgen springen eruit:
- De meldingsplicht is zo goed als weg. In het Meldingsbesluit blijven twee meldingen over: een ondergeschikte wooneenheid voor tijdelijke huisvesting (maximaal een derde van de brutovloeroppervlakte) en het tijdelijk plaatsen van verplaatsbare woonunits door of in opdracht van de overheid. Beide gelden alleen voor de tijdelijke huisvesting van asielzoekers en vluchtelingen die de opvang van Fedasil moeten verlaten, tijdelijk beschermden én burgers wiens woning door onvoorziene omstandigheden onbewoonbaar werd. Daarnaast blijft de melding zorgwonen, die in de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening zelf staat.
- Veel meer is vrijgesteld, zoals werken aan alle gevels en daken en alle binnenverbouwingen, ook met stabiliteitswerken.
- Aangebouwde bijgebouwen zoals een veranda of terrasoverkapping zijn niet langer meldingsplichtig maar opnieuw vergunningsplichtig.
Sinds 5 september 2026: de architect bij stabiliteitswerken. Een besluit van 10 juli 2026 (Belgisch Staatsblad 26 augustus 2026) voegt een voorwaarde toe: gaan gevel-, dak- of binnenwerken gepaard met stabiliteitswerken, dan geldt de vrijstelling alleen als een architect wordt aangesteld voor het ontwerp en de controle van de werken. Een draagmuur uitbreken zonder vergunning én zonder architect kan dus niet.
Wanneer geldt wat?
| Uw werken | Sinds 1 maart 2026 |
|---|---|
| Bijgebouw aangebouwd aan de woning (veranda, berging, carport tegen de gevel), ook onder 40 m² | Vergunning |
| Bijgebouw vrijstaand van de woning (ook een vrijstaande carport), niet voor verblijf, samen tot 40 m² per goed en 3,5 m hoog, binnen 30 m van de woning; in de zijtuin op minstens 3 m van de perceelsgrens, in de achtertuin op minstens 1 m (in de achtertuin ook tegen een bestaande scheidingsmuur die niet wijzigt); het hemelwater blijft op het eigen terrein | Vrijgesteld |
| Werken aan gevels en daken, ook de voorgevel, zonder het bouwvolume te wijzigen en zonder de energieprestatie te verslechteren | Vrijgesteld; met stabiliteitswerken enkel met architect |
| Binnenverbouwingen | Vrijgesteld; met stabiliteitswerken enkel met architect |
| Buitenisolatie van gevels en daken | Vrijgesteld tot 26 cm, zonder de rooilijn te overschrijden |
| Zonnepanelen | Vrijgesteld: op een plat dak tot 1 m boven de dakrand, in of op een hellend dakvlak, op een gevel tot 4 m² per gevel, aan een balkonafsluiting |
| Buitenunit van een warmtepomp of airco | Vrijgesteld in de tuin, op een gevel of op een plat dak, op minstens 2 m van de perceelsgrens, of tegen een bestaande scheidingsmuur |
| Schuilhok voor weidedieren | Vrijgesteld tot 3 m hoog en samen 80 m² per aaneengesloten groep percelen van één eigenaar, niet in ruimtelijk kwetsbaar gebied (parkgebied uitgezonderd); een schuilhok geplaatst na 1 januari 2026 moet weg na vijf opeenvolgende jaren zonder weidedieren |
| Reliëfwijziging | Vrijgesteld bij uitdieping onder 30 m³ of ophoging onder 5 m³ per goed, op elk punt minder dan een halve meter, functie ongewijzigd, buiten kwetsbaar, erosie- of overstromingsgevoelig gebied |
| Overwelving of inbuizing van een baangracht | Vrijgesteld: één per goed, maximaal 5 m, binnendiameter minstens 400 mm |
| Herinrichting van bepaalde terreinen (onder meer sport- en recreatieterreinen, openbare parken en begraafplaatsen), eigen aan de functie van het terrein | Vrijgesteld zolang er geen overdekte constructie groter dan 100 m² of gebouw groter dan 40 m² bij komt, en onder bijkomende voorwaarden; anders vergunning |
De vrijstellingen voor woningen gelden bij een hoofdzakelijk vergunde of vergund geachte woning, zonder vergunningsplichtige functiewijziging en zonder wijziging van het aantal woongelegenheden. De meeste ervan gelden alleen binnen 30 m van de woning. Bijgebouwen, niet-overdekte constructies, opslag en een woonwagen of tent zijn niet vrijgesteld in ruimtelijk kwetsbaar gebied (parkgebied uitgezonderd). De vrijstellingen voor gevels, daken, isolatie en zonnepanelen op een gevel of aan een balkon gelden niet in werelderfgoed of de bufferzone ervan, en niet aan gebouwen die op de vastgestelde inventaris van het bouwkundig erfgoed staan zonder beschermd te zijn. Voor alle vrijstellingen geldt bovendien: niet in strijd met een stedenbouwkundige verordening, een RUP, een BPA, een verkaveling van minder dan vijftien jaar oud of een uitdrukkelijke voorwaarde van uw vergunning; niet binnen 5 m van de taludrand van een ingedeelde waterloop; en niet als er een milieueffectrapport, passende beoordeling of mobiliteitsstudie nodig is.
Hoe verloopt het?
Is uw woning hoofdzakelijk vergund? Zonder dat vertrekpunt vervallen de meeste vrijstellingen.
Aangebouwd of vrijstaand, oppervlakte, hoogte, afstanden, ligging. Bij twijfel, zoals een carport die tegen de gevel leunt of een berging onder een doorlopend dakvlak: laten nakijken vóór u begint.
Raakt u bij gevel-, dak- of binnenwerken de draagstructuur, dan blijven die werken sinds 5 september 2026 alleen vergunningsvrij als een architect het ontwerp en de controle doet. Is er wel een vergunning nodig, dan is een architect de regel. Uitzondering: kleine werken die vrijgesteld zijn van de medewerking van een architect, zoals een tuinhuis, carport of veranda tot 40 m² (kroonlijst tot 3 m, nok tot 4,50 m) die de stabiliteit van een aanpalend gebouw niet wijzigt.
Vrijgesteld is niet vrij. Ook de EPB-eisen, de hemelwaterverordening, de toegankelijkheidsverordening, erfgoedregels, het burenrecht en de voorschriften van een RUP, een verkaveling of een gemeentelijke verordening blijven gelden.
Is een vergunning nodig, dan dienen wij de aanvraag in via het omgevingsloket.
Wat mag uw gemeente nog? Sinds 1 maart 2026 mag een gemeente een vrijgestelde handeling niet meer vergunningsplichtig maken, behalve voor wat op de limitatieve lijst staat: het vellen van bepaalde bomen (naargelang stamomtrek en afstand tot de woning of bedrijfsgebouwen), het vellen of rooien van houtige beplantingen met erfgoedwaarde uit de inventaris van het landschappelijk erfgoed, en welbepaalde werken aan dak en buitenmuren (dakbedekking, kleur en textuur van de afwerking, buitenschrijnwerk, publiciteit, zonnepanelen, buitenunits van warmtepompen) van beschermd erfgoed en, in een afgebakend deel van het grondgebied, van niet-beschermd erfgoed. Bestaande verordeningen die verder gaan, moeten tegen 6 februari 2028 aangepast zijn; daarna vervallen die bepalingen van rechtswege. Dat geldt ook voor gemeentelijke meldingsplichten.
Wat doet The A-RK?
In huis
- Vooraf zeggen of uw werken vrijgesteld, meldings- of vergunningsplichtig zijn, ook als het antwoord nee is
- De vergunde toestand nagaan
- Als architect: ontwerp en controle bij stabiliteitswerken, in hetzelfde dossier
- De vergunningsaanvraag of de melding opmaken
- Toetsen aan de gemeentelijke verordeningen, het RUP of de verkaveling
Wij coördineren
- De stabiliteitsstudie door een stabiliteitsingenieur
- EPB- en ventilatieverslaggeving (nevenaanneming)
- Advies van Onroerend Erfgoed waar nodig
Wij maken de aanvraag ook zelf op, met alle vier de luiken in één dossier: zie onze dienst Omgevingsvergunning voor de luiken, de werkwijze en wat de prijs bepaalt.
Veelgestelde vragen
Ik heb mijn aanbouw gemeld vóór 1 maart 2026. Ben ik in orde?
Een melding die vóór 1 maart 2026 werd ingediend, wordt behandeld volgens de procedureregels die golden op de datum van de melding. Wacht het resultaat van die aktename dus af voor u iets herbegint.
Mag ik nu zonder vergunning een draagmuur uitbreken?
De vrijstelling voor binnenverbouwingen sluit stabiliteitswerken niet langer uit, maar sinds 5 september 2026 moet u daarvoor een architect aanstellen voor het ontwerp en de controle van de werken. Raken de werken ook gevels of daken, dan mag bovendien het fysieke bouwvolume niet wijzigen en mag de energieprestatie niet verslechteren.
Wat is het verschil tussen aangebouwd en vrijstaand?
Of het bijgebouw fysiek aan de woning raakt. Dat lijkt een detail, maar het is sinds 1 maart 2026 het verschil tussen vrijgesteld en vergunningsplichtig. Bij twijfel laat u het nakijken voor u begint.
Mijn gemeente eist een vergunning voor iets wat vrijgesteld is. Mag dat?
Sinds 1 maart 2026 niet meer, tenzij het op de limitatieve lijst staat: bepaalde bomen, houtige beplantingen met erfgoedwaarde, en welbepaalde werken aan dak en buitenmuren van onroerend erfgoed. Oudere gemeentelijke verordeningen die verder gaan, moeten tegen 6 februari 2028 aangepast zijn en vervallen daarna van rechtswege.
Doet The A-RK dit zelf?
Ja. Wij bepalen of uw werken vrijgesteld, meldings- of vergunningsplichtig zijn, en maken het dossier op als er een vergunning nodig is. Omdat wij architect zijn, valt de architectenverplichting bij stabiliteitswerken in hetzelfde dossier.
Wettelijk kader
| Regel | Wat |
|---|---|
| Vrijstellingenbesluit van 16 juli 2010 | Regelgeving: handelingen waarvoor geen omgevingsvergunning nodig is |
| Meldingsbesluit van 16 juli 2010 | Regelgeving: de twee overblijvende meldingen |
| Besluiten van de Vlaamse Regering van 6 februari 2026 | Drie besluiten (Belgisch Staatsblad 26 februari 2026): wijziging Vrijstellingenbesluit, wijziging Meldingsbesluit, limitatieve lijst voor gemeenten (artikel 4.2.5 VCRO); in werking 1 maart 2026 |
| Besluit van de Vlaamse Regering van 10 juli 2026 (BS 26 augustus 2026) | Gevel-, dak- en binnenwerken met stabiliteitswerken zijn enkel vrijgesteld als een architect ontwerpt en controleert; in werking 5 september 2026 |
| Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening | Regelgeving: vergunningsplicht en melding zorgwonen |
| Besluit van de Vlaamse Regering van 23 mei 2003 | Regelgeving: vergunningsplichtige handelingen waarvoor de medewerking van een architect niet verplicht is (art. 1/1 tot 4) |
| Hulpgids vergunningsplicht, vrijstelling en melding | Toelichting van het Departement Omgeving – geen regelgeving |
Rechtspraak
Een greep uit de uitspraken die bepalen hoe deze toets in de praktijk wordt toegepast.
| Uitspraak | Wat de rechter zei |
|---|---|
| Raad voor Vergunningsbetwistingen RvVb/A/1718/0786 17 april 2018 | Een vrijstelling geldt niet als u daarmee ingaat tegen een uitdrukkelijke voorwaarde van een eerdere vergunning. Een vroegere vergunning sloot hier kleinhandel uit, zodat tijdelijke verkopen niet onder de vrijstelling voor tijdelijk gebruik vielen. Die vrijstelling gold bovendien alleen voor een bestaand, hoofdzakelijk vergund gebouw, niet voor een nieuw gebouw. Lees dus altijd eerst de voorwaarden van uw bestaande vergunning. |
| Raad voor Vergunningsbetwistingen RvVb-A-2223-0271 24 november 2022 | Bij een melding heeft het college maar een beperkte beoordelingsruimte: het moet akte nemen als de handelingen meldingsplichtig en niet verboden zijn. Hinder is op zich geen reden om te weigeren. Wel moet het college nagaan of er vergunningsplichtige handelingen aan de melding verbonden zijn; omdat dat hier niet onderzocht was, werd de aktename toch vernietigd. Sinds 1 maart 2026 zijn er weinig meldingen over, maar voor de resterende meldingen en voor meldingen van vóór die datum blijft dit gelden. |
Rechtspraak is altijd verbonden aan de feiten van een dossier. Wij vertalen ze naar uw situatie.
Beroep
Tegen een beslissing van het college kan binnen 30 dagen administratief beroep bij de deputatie. Besliste de deputatie in eerste aanleg, dan gaat het administratief beroep binnen 30 dagen naar de Vlaamse Regering (in de wettelijk bepaalde gevallen de gewestelijke omgevingsambtenaar). Tegen de beslissing in laatste administratieve aanleg kan binnen 45 dagen beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Wie geen administratief beroep instelde, verliest in principe de toegang tot de Raad. De Vlaamse Regering bereidt een hervorming van de vergunningsprocedure voor (modulaire omgevingsvergunningsprocedure); wij volgen de inwerkingtreding op. Wij bereiden uw dossier zo voor dat het die toets doorstaat, en denken mee als het toch misloopt.
Laatst nagekeken op 1 oktober 2026 aan de hand van de geconsolideerde teksten in de Vlaamse Codex. Deze pagina is algemene informatie en geen juridisch advies voor uw dossier.