TOETS · OMGEVING
Watertoets en hemelwater: schaadt uw project het watersysteem?
De watertoets beoordeelt of uw project het watersysteem schaadt; de hemelwaterverordening legt op hoeveel regenwater u moet opvangen, laten infiltreren en bufferen. Het zijn twee zaken die in elk dossier terugkomen en toch voortdurend verward worden.
Wat is het?
De watertoets is geen aparte studie maar een verplicht onderdeel van de beoordeling van uw aanvraag. Sinds 1 januari 2023 geldt een vernieuwd watertoetsbesluit, met een advieskaart die aangeeft of en aan welke waterbeheerder advies moet worden gevraagd, en met nieuwe kaarten van de overstromingsgevoelige gebieden voor pluviale (hevige regen), fluviale (rivieren) en kustoverstroming. Bij verkoop, verhuur voor meer dan negen jaar en enkele andere overdrachten (zoals erfpacht en opstal) krijgen perceel en gebouw daarnaast elk een eigen score van A tot D: de P-score voor het perceel en de G-score voor het gebouw (voor gebouwen groter dan 25 m²).
De hemelwaterverordening is de gewestelijke stedenbouwkundige verordening die op 2 oktober 2023 in werking trad. Ze is strenger dan die van 2013 en heeft een veel ruimer toepassingsgebied: de oude ondergrens van 40 m² is weggevallen, zodat ook kleine constructies en verhardingen eronder vallen. Ze geldt niet als het hemelwater op eigen terrein natuurlijk infiltreert in een onverharde zone zonder afvoersysteem (dakgoten niet meegerekend) die minstens een vierde van de afwaterende oppervlakte groot is.
| Verordening 2013 | Verordening 2023 | |
|---|---|---|
| Ondergrens | 40 m² | weggevallen |
| Infiltratieoppervlak | 4 % van de afwaterende oppervlakte | 8 % |
| Buffervolume van de infiltratievoorziening | 25 l per m² | 33 l per m² |
| Vrijstelling infiltratieplicht | – | percelen die samen kleiner zijn dan 120 m² |
| Openbaar domein | – | voor aanvragen vanaf 7 januari 2025 |
Wanneer geldt het?
| Situatie | Wat geldt er? |
|---|---|
| U bouwt of verhardt, ook kleinschalig | Hemelwaterverordening, tenzij het hemelwater op eigen terrein natuurlijk infiltreert in een onverharde zone van minstens een vierde van de afwaterende oppervlakte. Percelen die samen kleiner zijn dan 120 m² zijn vrijgesteld van de infiltratieplicht. Per aangesloten woongelegenheid mag u 30 m² aftrekken bij de berekening van de infiltratievoorziening. |
| U breidt uit, of u verbouwt met werken aan de afwatering | Ook dan kan een hemelwaterput verplicht worden – de wijziging die het vaakst gemist wordt in een renovatiedossier. Bij woongebouwen is bij herbouw, verbouwing met werken aan de afwatering of uitbreiding geen bijkomende put vereist als er al een hemelwaterput voor het bestaande gebouw aanwezig is. Voor gebouwen zonder woongelegenheid geldt een aparte regel: een bijkomende put is vereist zodra het berekende bijkomende volume minstens 10.000 liter bedraagt. |
| Groot terrein: 1.000 m² afwaterende oppervlakte of meer | Vanaf 1.000 m²: buffering aan minstens 43 l per m² met een lozingsdebiet van hoogstens 5 l per seconde per hectare, als infiltratie technisch onmogelijk is (art. 9). Bij meer dan 1.000 m² én een infiltratievoorziening dieper dan 50 cm: een grondwaterpeilmeting en minstens drie infiltratieproeven bij de aanvraag (art. 8, § 4). |
| Elke vergunningsaanvraag | Watertoets door de vergunningverlener, op basis van de overstromingskaarten. Advies van de waterbeheerder is verplicht waar de advieskaart dat vraagt, maar ook bij grote verhardingen (meer dan 0,1 ha, of 1 ha bij afwatering naar een bevaarbare waterloop of een waterloop van eerste categorie) en bij werken dicht bij een waterloop (binnen 50 m van een bevaarbare waterloop, 20 m van eerste, 10 m van tweede en 5 m van derde categorie of een publieke gracht). Meldingsplichtige handelingen vallen buiten de watertoets. |
De hemelwaterput
| Gebouw | Horizontale dakoppervlakte | Minimale inhoud |
|---|---|---|
| Gebouw met één woongelegenheid | minder dan 80 m² | 5.000 l |
| vanaf 80 tot minder dan 120 m² | 7.500 l | |
| vanaf 120 tot minder dan 200 m² | 10.000 l | |
| vanaf 200 m² | 100 l per m² | |
| Gebouw met meer woongelegenheden | alle | 100 l per m²; per 5.000 l inhoud minstens één woongelegenheid aansluiten |
| Gebouw zonder woongelegenheid | alle | 100 l per m², tenzij er geen gebruiksmogelijkheden zijn (dan infiltreren of bufferen) |
Een groendak hoeft u niet op de hemelwaterput aan te sluiten. Afwijken van de verordening kan enkel op gemotiveerd verzoek, in de gevallen die de verordening zelf noemt.
Hoe verloopt het?
Advieskaart en overstromingsgevoelige gebieden op waterinfo.be: moet er advies gevraagd worden, en aan wie?
Hemelwaterput, infiltratievoorziening en waar nodig buffering, berekend op de afwaterende oppervlakte.
Boven 1.000 m² bepalen de grondwaterpeilmeting en de infiltratieproeven of u kunt infiltreren of moet bufferen – en dat verandert het ontwerp. Reken op een aparte opdracht met een eigen doorlooptijd.
De motivering van de watertoets en de hemelwaterberekening horen bij een volledig dossier.
De waterbeheerder adviseert waar de advieskaart, de omvang van de verharding of de afstand tot een waterloop dat vraagt; de vergunningverlener beslist.
Waar het misloopt. Vier redenen leiden tot een negatief wateradvies: verlies van waterbergend vermogen zonder compensatie, onvoldoende infiltratie, ophoging in de vijf meter brede erfdienstbaarheidszone langs een waterloop, en kelders of ondergrondse volumes zonder tanking. Alle vier zijn te vermijden – maar enkel als ze in het ontwerp zitten, niet als ze achteraf worden opgelost.
Wat doet The A-RK?
In huis
- De watertoets uitvoeren: advieskaart en overstromingskaarten nagaan
- De waterparagraaf schrijven
- Hemelwater narekenen volgens de verordening van 2023: put, infiltratie, buffering
- De oplossingen tekenen en afstemmen met de rioleringstoets
- De resultaten van de proeven verwerken in berekening en dossier
Wij coördineren
- Infiltratieproeven en grondwaterpeilmeting door een gespecialiseerde firma
- Bemaling en grondwater door een specialist
In de praktijk
Sinds juli 2025 bestaan er gebiedsdekkende kaarten van de gemiddelde laagste (GLG) en gemiddelde hoogste grondwaterstand (GHG), opgemaakt door de VMM en het Departement Omgeving en beschikbaar via DOV; ze zijn nuttig om de infiltratiemogelijkheden en de diepte van een put of infiltratievoorziening in te schatten. Voor de dimensionering van een hemelwaterput zijn er de rekentools optimale regenwaterput (Departement Omgeving) en Regenwolk.
De watertoetskaarten op Waterinfo zijn de kaartlagen bij het watertoetsbesluit van 25 november 2022 (van kracht sinds januari 2023): de advieskaart watertoets en de overstromingsgevoelige gebieden fluviaal, pluviaal en vanuit zee (versie 2019), aangevuld met de afstroomgebieden, het overstroombaar gebied en de zonering. Met de meettool leest u er per punt de maaiveldhoogte in meter TAW af; het Digitaal Hoogtemodel Vlaanderen (terreinmodel 1 m en 5 m) op Geopunt is het alternatief. Zie onze tooltip #4 op VNOhub.
De klimaatkaarten van de VMM (open data, ook als WMS/WFS) tonen hitte, neerslag en droogte, wateroverlast, grondwater en overstromingen voor nu en voor 2050; ze vullen de watertoetskaarten aan, maar vervangen ze niet. De P-score van het perceel en de G-score van het gebouw voor de informatieplicht haalt u op via Waterinfo.
Veelgestelde vragen
Mijn terras is maar 30 m². Val ik eronder?
Sinds 2023 in principe wel: de ondergrens van 40 m² is weggevallen. Loopt het regenwater van uw terras gewoon af in uw tuin, zonder afvoersysteem, en is die onverharde zone minstens een vierde van de afwaterende oppervlakte, dan valt het buiten de verordening. Of er een infiltratieplicht geldt, hangt ook af van de totale oppervlakte van uw percelen – onder 120 m² samen bent u daarvan vrijgesteld.
Wij verharden een bedrijfsterrein. Wat komt er op ons af?
Vanaf 1.000 m² afwaterende oppervlakte is buffering vereist als infiltratie technisch onmogelijk is: minstens 43 liter per m², met een lozingsdebiet van hoogstens 5 liter per seconde per hectare. Bij meer dan 1.000 m² en een infiltratievoorziening dieper dan 50 cm zijn een grondwaterpeilmeting en minstens drie infiltratieproeven vereist. Laat die proeven vroeg uitvoeren: het resultaat bepaalt of u kunt infiltreren of moet bufferen, en dat verandert het ontwerp.
Moet ik bij een verbouwing ook een hemelwaterput plaatsen?
Dat kan. De verordening van 2023 geldt bij uitbreiden en bij verbouwen met werken aan de afwatering. Bij woongebouwen is bij herbouw, verbouwing met werken aan de afwatering of uitbreiding geen bijkomende put vereist als er al een hemelwaterput voor het bestaande gebouw aanwezig is. Voor gebouwen zonder woongelegenheid geldt een aparte regel: een bijkomende put is vereist zodra het berekende bijkomende volume minstens 10.000 liter bedraagt. Wij kijken per dossier na wat voor uw werken geldt.
Wat is tanking en waarom komt dat ter sprake?
Een waterdichte constructie rond een ondergronds volume. Een kelder zonder tanking in een gebied met een hoge grondwaterstand is een klassieke reden voor een negatief wateradvies.
Doen jullie de infiltratieproeven zelf?
Nee. De proeven laten wij uitvoeren door een gespecialiseerde firma; de berekening en de verwerking in het dossier doen wij.
Wettelijk kader
| Regel | Wat |
|---|---|
| Besluit Vlaamse Regering van 10 februari 2023 | Gewestelijke stedenbouwkundige verordening hemelwater; in werking op 2 oktober 2023; voor openbaar domein voor aanvragen vanaf 7 januari 2025 (art. 22). Gelezen: art. 1–23, versie 02/10/2023 |
| Besluit Vlaamse Regering van 5 juli 2013 | Vorige hemelwaterverordening – opgeheven; geldt nog voor aanvragen van vóór 2 oktober 2023 |
| Decreet integraal waterbeleid (gecoördineerd 15 juni 2018) | Watertoets als beoordelingsgrond (art. 1.3.1.1); informatieplicht en P- en G-score (art. 1.3.3.3.2) |
| Watertoetsbesluit, vernieuwd bij besluit van 25 november 2022 | Nadere regels, advieskaart, adviesverplichting (art. 3), adviesinstanties (art. 5) en P- en G-score (art. 8/1 e.v.); van kracht sinds 1 januari 2023 |
| Omzendbrief OMG/2022/1 (16 december 2022) | Toelichting bij de watertoets voor vergunningverleners – omzendbrief, geen decreet of besluit |
| Technisch achtergronddocument GSV hemelwater, versie 1.3 (CIW, 2026) | Richtsnoer – geen regelgeving |
Rechtspraak
Een greep uit de uitspraken die bepalen hoe deze toets in de praktijk wordt toegepast.
| Uitspraak | Wat de rechter zei |
|---|---|
| Raad voor Vergunningsbetwistingen RvVb-A-2324-0678 25 april 2024 | De watertoets geldt ook voor een verkavelingsaanvraag en moet op basis van het verkavelingsplan zelf gebeuren. De overheid mag de beoordeling niet doorschuiven naar de latere bouwaanvragen, ook niet omdat de hemelwaterverordening binnenkort zou wijzigen. Na twee eerdere vernietigingen weigerde de Raad de verkaveling hier zelf. Wie verkavelt, levert dus best meteen de nodige waterinfo aan. |
| Raad voor Vergunningsbetwistingen RvVb-A-2223-0918 en RvVb-A-2223-0919 1 juni 2023 | Twee vergunningen van de Vlaamse Regering werden vernietigd omdat de watertoets gebrekkig was. Bij de ene werd het verlies aan overstromingsruimte van de hele inrichting niet beoordeeld en hielden de voorwaarden de zone niet vrij voor overstromingswater; bij de andere was de hoogte voor overstromingsveilig bouwen niet onderbouwd en waren de infiltratiemogelijkheden niet onderzocht. Een waterparagraaf moet dus ingaan op de concrete gevolgen van het project. |
| Raad voor Vergunningsbetwistingen RvVb-A-2223-0067 22 september 2022 | Afwijken van de hemelwaterverordening (toen nog de verordening van 2013, art. 13) kan enkel op de gronden die de verordening zelf noemt, zoals plaatselijke terreinkenmerken of hergebruik. Een ontwerpkeuze, zoals een ondergrondse parking onder het volledige terrein, is geen geldige reden om de infiltratieverplichting te omzeilen. |
| Raad van State nr. 222.887 15 maart 2013 | Kan een ruimtelijk uitvoeringsplan schade berokkenen aan het watersysteem, dan moeten de gepaste maatregelen in het plan zelf staan. De planvormer mag die verantwoordelijkheid niet afschuiven naar de vergunningverlenende overheid. |
Rechtspraak is altijd verbonden aan de feiten van een dossier. Wij vertalen ze naar uw situatie.
Kijkt het Departement Omgeving mee?
Ja. Het Departement Omgeving screent alle vergunningsbeslissingen in het omgevingsloket en kan zelf beroep instellen. Volgens zijn beroepenkader is de watertoets naast zonevreemdheid een van de twee hoofdcriteria. In gebieden met een effectief overstromingsrisico kijkt het departement na of de watertoets ernstig gevoerd werd: de vergunning moet formeel motiveren dat er geen schadelijke effecten zijn, of dat ze met gepaste voorwaarden zoveel mogelijk beperkt of hersteld worden.
Daarom schrijven wij de waterparagraaf zo dat hij die toets vooraf doorstaat.
Beroep
Tegen een beslissing van het college kan binnen 30 dagen administratief beroep bij de deputatie. Besliste de deputatie in eerste aanleg, dan gaat het administratief beroep binnen 30 dagen naar de Vlaamse Regering (in de wettelijk bepaalde gevallen de gewestelijke omgevingsambtenaar). Tegen de beslissing in laatste administratieve aanleg kan binnen 45 dagen beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Wie geen administratief beroep instelde, verliest in principe de toegang tot de Raad. De Vlaamse Regering bereidt een hervorming van de vergunningsprocedure voor (modulaire omgevingsvergunningsprocedure); wij volgen de inwerkingtreding op. Wij bereiden uw dossier zo voor dat het die toets doorstaat, en denken mee als het toch misloopt.
Laatst nagekeken op 1 oktober 2026 aan de hand van de volledige regelteksten in de Vlaamse Codex, met toelichting van de VMM, de Coördinatiecommissie Integraal Waterbeleid en waterinfo.be. Deze pagina is algemene informatie en geen juridisch advies voor uw dossier; toets uw situatie aan de actuele tekst of laat ze nakijken.