MILIEU · AFVAL · KENNIS
Werkplan, KBS en andere verplichte instrumenten
Wie afval verwerkt of inzamelt, moet niet alleen een vergunning hebben, maar ook eigen instrumenten: een werkplan volgens VLAREM, een kwaliteitsborgingssysteem (KBS) volgens VLAREMA en soms nog andere plannen. The A-RK stelt ze voor u op, rechtstreeks volgens de regelgeving.
Ga naar: Werkplan · Sectorale werkplannen · Kwaliteitsborgingssysteem · Andere instrumenten · Wat doet The A-RK?
- Het algemene KBS voor grondstoffen (VLAREMA afdeling 2.5) staat in de tekst, maar is nog niet in werking.
- Sinds 2 juni 2025 hoort bij het werkplan voor de opslag en verwerking van afgedankte lithiumbatterijen een document met voorzorgs- en veiligheidsmaatregelen.
- De regels over de milieucoördinator en de milieuaudit in het DABM veranderen op 1 januari 2027.
Het werkplan (VLAREM II)
VLAREM II omschrijft het werkplan als het geheel van plannen, maatregelen en richtlijnen dat nodig is om de uitbating te organiseren. Elke inrichting van rubriek 2 (afvalverwerking) moet er bij de aanvang van de activiteiten over beschikken. Uitgezonderd zijn de opslag van eigen afval in afwachting van de regelmatige afvoer en de subrubrieken 2.2.2 h), 2.3.2 f) en 2.3.3 b).
Naargelang de aard van de inrichting bevat het werkplan:
- een overzichtelijke handleiding voor de exploitatie van de inrichting;
- de organisatie van de aanvoer van de afvalstoffen;
- de organisatie van de verwerking van de aangevoerde afvalstoffen;
- een plan van de opslag- en behandelingsruimte, met de soort en de opslagcapaciteit per afvalstof;
- de organisatie van de afvoer van de afvalstoffen;
- wat er met aangevoerde afvalstoffen gebeurt als de inrichting (tijdelijk) buiten werking is;
- het afwateringsplan: schema, organisatie en uitvoering van de afwatering van inrichting en terrein;
- de maatregelen om storingen en ongewenste neveneffecten op te vangen en hinder te voorkomen.
Het werkplan moet de goedkeuring van de toezichthoudende overheid dragen; de toezichthouder volgt het op. Een afschrift van de vergunningen en van het goedgekeurde werkplan ligt in de inrichting ter inzage (VLAREM II art. 5.2.1.3 en 5.2.1.8). Waar de vergunning de opslagcapaciteit niet vastlegt, telt die uit het goedgekeurde werkplan.
Sectorale werkplannen
Voor sommige activiteiten vraagt VLAREM II een uitgebreider of eigen werkplan.
| Activiteit | Bijkomende inhoud | Rechtsgrond |
|---|---|---|
| Stortplaatsen | 12 bijkomende punten: stortvakken, opvulvolgorde, storten en verdichten, stortfront, afdekking, percolaat, stabiliteit, gasdrainage, afwatering, toezichts- en controleplan | VLAREM II 5.2.4.2.1 |
| Monostort baggerspecie | 13 bijkomende punten, o.a. inrichtings- en afwerkingsplan | VLAREM II 5.2.5.4.1 |
| Vergisting (biogas) | 9 punten, plus maatregelen bij te hoge ammoniak, zwavelverbindingen, te korte verblijftijd en schuimvorming | VLAREM II 5.16.2.2.5 |
| Ontginningen | 9 punten, o.a. grondwaterpeil, eindafwerking en stabiliteitsrisicoanalyse; indienen binnen 3 maanden na de betekening van de vergunning, geen werken vóór de goedkeuring | VLAREM II 5.18.1.2 |
| Mestverwerking | 8 punten | VLAREM II 5.28.3.3.1 |
| Tussentijdse opslag van bodemmaterialen | 8 punten | VLAREM II 5.61.3 |
| Bagger- en ruimingsspecie | 8 punten, met een afwateringsplan per stroom | VLAREM II 5.63.3.1 |
| Opslag en verwerking van afgedankte lithiumbatterijen | document bij het werkplan met op de activiteit afgestemde voorzorgs- en veiligheidsmaatregelen, opgesteld in overleg met de hulpverleningszone of een onafhankelijke expert (met contactgegevens), ter inzage en bij te werken bij elke wijziging | VLAREM II 5.2.2.5bis.4 |
Het kwaliteitsborgingssysteem (VLAREMA)
Een KBS legt vast hoe een bedrijf zelf bewaakt dat afvalstoffen en materialen correct worden aanvaard, gevolgd en afgezet. Voor inzamelaars, handelaars en makelaars van gevaarlijk afval vraagt VLAREMA minstens:
- een werkmethode om na te gaan of de aanvaarde afvalstoffen overeenkomen met de eigen registratie;
- richtlijnen om aard, samenstelling en verpakking te beoordelen en bij te sturen;
- een werkmethode om producenten te informeren over wat zij gescheiden moeten aanbieden;
- een werkmethode om een geschikte vervoerder in te schakelen;
- traceerbaarheid van producent over vervoerder tot verwerker (digitale identificatieformulieren, opleiding, instructies);
- een werkmethode voor het afvalstoffenregister;
- een controle of de bestemmeling vergund of erkend is;
- de vertaling van de verwerkingshiërarchie naar richtlijnen;
- per onderdeel de verantwoordelijken.
Het systeem steunt op risicoanalyse, integraal ketenbeheer, traceerbaarheid en zelfcontrole, en geldt voor alle exploitatiezetels.
| Voor wie | Wat | Stand | Rechtsgrond |
|---|---|---|---|
| Inzamelaars, handelaars en makelaars van gevaarlijk afval | intern KBS met 9 onderdelen; keuring door een onafhankelijke keuringsinstelling binnen 2 jaar na de eerste registratie en daarna om de 4 jaar; verslag binnen 2 maanden naar de OVAM. Er gelden enkele uitzonderingen (o.a. bij grensoverschrijdende transporten met een goedgekeurde kennisgeving): toets de toepassingsvoorwaarden van art. 6.1.1.4 | in werking | VLAREMA 6.1.1.4–6.1.1.6 |
| Sorteerinrichtingen waarvan het puin als gerecycleerd granulaat wordt afgezet | KBS volgens het eenheidsreglement gerecycleerde granulaten | in werking | VLAREMA 2.3.2.2 |
| Compost en digestaat | productie met een keuringsattest binnen het kwaliteitsgarantiesysteem; monsterneming, analyses en audits volgens het certificeringsreglement. Voor bepaalde organisch-biologische stromen hoort er ook een actuele informatiefiche bij (art. 2.3.3.4) | in werking | VLAREMA 2.3.3.3–2.3.3.4 |
| Verwerkers van gemengd bouw- en sloopafval | intern KBS met 6 onderdelen (acceptatie, batches, afvoer, massabalans, non-conformiteiten); elektronisch non-conformiteitenregister voor elke vastgestelde afwijking van de sorteerverplichtingen | KBS zodra de minister de voorwaarden vastlegt; NC-register al verplicht | VLAREMA 5.2.16.5 en 5.2.16.9 |
| Grondstoffen met variabele kwaliteit (algemeen KBS met certificaat) | zelfcontrole met 7 onderdelen en externe certificatie | niet in werking (datum te bepalen door de minister) | VLAREMA afdeling 2.5 |
| Producent van een grondstof | bewijs van interne kwaliteitsbewaking; een grondstofverklaring kan een KBS als voorwaarde opleggen | in werking | VLAREMA 2.3.1.4 en 2.4.1.2 |
| Erkende bodembeheerorganisatie, tussentijdse opslagplaats, grondreinigingscentrum | KBS goedgekeurd door de OVAM; technische verslagen beoordeeld volgens het KBS | in werking | VLAREBO art. 186, 190, 193, 202 |
Andere verplichte instrumenten
| Instrument | Voor wie | Frequentie | Rechtsgrond |
|---|---|---|---|
| Non-conformiteitsprocedure bij aanvaarding van afval | afvalverwerkers (rubriek 2) | elke vracht minstens visueel controleren; interne procedure bij vastgestelde non-conformiteiten | VLAREM II 5.2.1.2 §5 |
| Individueel aanvaardingsplichtplan | producenten met eigen invulling van de aanvaardingsplicht | goedkeuring OVAM, max. 5 jaar geldig | VLAREMA 3.2.3 |
| Sloopopvolgingsplan | sloop boven de drempels (o.a. niet-residentieel > 1000 m³) | per project | VLAREMA 4.3.3 |
| Afvalbeheersplan winningsafval | beheerders van winningsafval | elke 5 jaar herzien | VLAREM II 5.2.6.2.1 |
| Monitoringplan broeikasgassen | ETS-installaties | continu, bij wijziging aanpassen | VLAREM II 4.10.1.4 |
| Oplosmiddelenboekhouding (jaarlijks VOS-document) | installaties van rubriek 59; bij een beperkt oplosmiddelenverbruik kan de uitzondering van § 3 gelden, met een methode die de milieuhandhaving heeft goedgekeurd | jaarlijks, uiterlijk 31 maart over het voorgaande jaar | VLAREM II 5.59.3.2 |
| Periodieke milieuaudit | rechtstreeks: klasse 1-inrichtingen uit bijlage I van het MER-besluit en rubriek 17.2.2; daarnaast inrichtingen met ‘P’ in kolom 6 van de indelingslijst als de vergunning het oplegt. Vrijstelling mogelijk met EMAS of ISO 14001 onder voorwaarden | eerste audit uiterlijk 2 jaar na de ingebruikname, daarna hoogstens om de 3 jaar | VLAREM II 4.1.9.2.4–4.1.9.2.7 |
| Intern noodplan | publiek toegankelijke inrichtingen met dieren; inrichtingen met muziekactiviteiten; CNG-tankstations | dieren: goedkeuring door brandweer en politie; muziek: goedkeuring door de brandweer; goedgekeurd plan in het veiligheidsdossier. CNG: noodplan afgestemd met de gemeentelijke veiligheidscel | VLAREM II 5.9.13.10, 5.32.2.6, 5.16.8.7 |
| Veiligheidsbeheersysteem en preventiebeleid zware ongevallen | Seveso-inrichtingen | preventiebeleid periodiek herzien, ten minste om de vijf jaar | VLAREM II 5.17.1.3 |
Wat doet The A-RK?
Wij stellen het werkplan, het kwaliteitsborgingssysteem en het intern noodplan voor brandveiligheid zelf op, afgestemd op uw vergunning en uw werking, en houden ze actueel bij elke wijziging. Wij begeleiden de goedkeuring en de keuring, en nemen de instrumenten op in uw milieuadministratie en de externe milieucoördinatie.
Veelgestelde vragen
Wanneer heb ik een werkplan nodig?
Elke inrichting die afvalstoffen verwerkt (rubriek 2 van de indelingslijst) moet bij de start over een werkplan beschikken, behalve de opslag van eigen afval in afwachting van de afvoer en enkele uitgezonderde subrubrieken. Voor stortplaatsen, vergisting, ontginning, mestverwerking, tussentijdse opslag van bodemmaterialen en baggerspecie gelden aanvullende eisen.
Moet het werkplan goedgekeurd worden?
Ja. VLAREM II bepaalt dat het werkplan de goedkeuring van de toezichthoudende overheid moet dragen en dat de toezichthouder het opvolgt. Het goedgekeurde werkplan ligt samen met de vergunningen ter inzage in de inrichting.
Wie heeft een kwaliteitsborgingssysteem nodig?
Onder meer inzamelaars, handelaars en makelaars van gevaarlijk afval, puinsorteerinrichtingen die gerecycleerd granulaat afzetten en composteerders en vergisters. Het algemene KBS voor grondstoffen uit VLAREMA afdeling 2.5 is nog niet in werking.
Hoe vaak wordt een KBS gekeurd?
Voor inzamelaars, handelaars en makelaars van gevaarlijk afval: een eerste keuring binnen twee jaar na de registratie en daarna om de vier jaar, door een onafhankelijke keuringsinstelling. Een negatief verslag kan tot schorsing van de registratie leiden.
Laatst nagekeken op 5 oktober 2026 aan de hand van de geconsolideerde regelteksten: VLAREM II, VLAREMA, VLAREBO en DABM. Dit overzicht is algemeen; uw vergunning kan bijkomende instrumenten opleggen.