TOETS · OMGEVING
M.e.r.-screening: heeft uw project aanzienlijke milieueffecten?
Sinds 1 december 2025 bestaat de ontheffing niet meer: u voegt een project-m.e.r.-screening bij uw vergunningsaanvraag. De screeningsbijlage werkt zonder drempelwaarden, dus niet de omvang beslist maar de motivering.
Wat is het?
Een project-m.e.r.-screening is de motivering, bij uw vergunningsaanvraag, waarom uw project geen aanzienlijke milieueffecten heeft – of net wel, en dan is een volwaardig project-MER nodig. Op 1 december 2025 is het volledige stelsel vervangen door het besluit van de Vlaamse Regering van 24 oktober 2025 (Belgisch Staatsblad 27 november 2025), dat titel IV van het DABM uitvoert en het m.e.r.-decreet van 17 mei 2024 in werking zet.
| Tot 30 november 2025 | Sinds 1 december 2025 | |
|---|---|---|
| Structuur | bijlage I, II en III | bijlage 1 en bijlage 2 (screeningsbijlage) |
| Bijlage I / 1 | van rechtswege MER-plichtig | ongewijzigd: van rechtswege MER-plichtig, met drempels |
| Bijlage II | MER-plichtig, maar ontheffing mogelijk | afgeschaft; de rubrieken gingen naar bijlage 2 |
| Bijlage III | screeningsplichtig | opgegaan in bijlage 2 |
| Ontheffing | mogelijk | bestaat niet meer |
| Wat u opmaakt | screeningsnota of verzoek tot ontheffing | project-m.e.r.-screening |
| Bevoegde dienst | Team Mer | Vlaams expertisecentrum m.e.r. (VECM) |
Wanneer geldt het?
| Situatie | Wat moet u doen? |
|---|---|
| Project staat in bijlage 1 en haalt de drempel | Project-MER, van rechtswege |
| Project staat in bijlage 2 – ongeacht de omvang | Project-m.e.r.-screening bij de aanvraag |
| Project valt onder beide bijlagen | De zwaarste procedure, die van bijlage 1 |
| Aanvraag ingediend vóór 1 december 2025 | Nog het oude recht (art. 158 van het besluit) |
Bijlage 2 heeft geen drempels
Dit is het punt waarop veel uitleg – ook oudere uitleg van de overheid zelf – nog van vóór de hervorming dateert. Bijlage 2 volgt bijlage II bij de Europese m.e.r.-richtlijn 2011/92/EU en werkt zonder drempelwaarden: geen vierkante meters, geen woongelegenheden, geen parkeerplaatsen, geen hectaren. Enkele rubrieken:
| Rubriek | Omschrijving | Drempel |
|---|---|---|
| 10, a | industrieterreinontwikkeling | geen |
| 10, b | stadsontwikkelingsprojecten, met inbegrip van de bouw van winkelcentra en parkeerterreinen | geen |
| 10, f | aanleg van wegen | geen |
| 10, n | onttrekken van grondwater en kunstmatig aanvullen van grondwater | geen |
| 1, d | eerste bebossing of ontbossing met het oog op omschakeling naar een ander bodemgebruik | geen |
| 1, e | intensieve veeteeltbedrijven | geen |
| 13 | wijziging of uitbreiding van een project uit bijlage 1 of 2 waarvoor al een vergunning is afgegeven | geen |
De drempels zitten uitsluitend in bijlage 1, en die is voor de meeste bouw- en herontwikkelingsdossiers niet aan de orde: stadsontwikkeling, industrieterreinontwikkeling, ontbossing en parkeerterreinen komen er niet in voor. Ter vergelijking, enkele drempels uit bijlage 1:
| Rubriek in bijlage 1 | Drempel |
|---|---|
| 15 – grondwaterwinning of kunstmatige aanvulling | vanaf 10 miljoen m³ per jaar |
| 10 – nieuwe weg met vier of meer rijstroken | ononderbroken lengte van 10 km of meer |
| 21 – intensieve pluimvee- of varkenshouderij | meer dan 85.000 plaatsen mesthoenders, 60.000 legkippen, 3.000 mestvarkens of 900 zeugen |
| 7 – spoorlijnen voor spoorverkeer | lengte van 10 km of meer |
| 23 – steengroeven en dagbouwmijnen | terreinoppervlakte van meer dan 10 hectare |
Hoe verloopt het?
Bijlage 1 (met drempels), bijlage 2 (zonder drempels) of geen van beide.
Het project en de locatie beschrijven, de mogelijke aanzienlijke milieueffecten en eventuele milderende maatregelen, en aan de hand van de criteria van bijlage I bij het DABM motiveren waarom er geen aanzienlijke milieueffecten zijn (art. 4.3.6, §4 DABM). De Vlaamse Regering kan een modelformulier ter beschikking stellen; het VECM biedt ook een digitale screeningstool aan.
De screening hoort bij de aanvraag zelf; er is geen aparte procedure meer zoals bij de ontheffing.
Die beslist of er een project-MER nodig is, binnen negentig dagen na de indiening van de aanvraag. Is er een MER nodig, dan wordt de aanvraag onvolledig en zonder voorwerp verklaard en stopt de procedure (art. 29–32 van het besluit).
Opgemaakt door een team van erkende MER-deskundigen, met het VECM als bevoegde dienst.
Van drempeltoets naar motivering. De vraag is niet langer of u onder de drempel blijft, maar hoe u de screening onderbouwt. Een screening die zich beperkt tot de vaststelling dat het project klein is, is geen screening.
Wat doet The A-RK?
In huis
- Nagaan onder welke bijlage en rubriek uw project valt
- De project-m.e.r.-screening opmaken als deel van het vergunningsdossier
- Een eerdere goedgekeurde ontheffing hergebruiken als onderbouwing
- Afstemmen met de natuurtoets, stikstof en het milieuluik
Wij coördineren
- Een volwaardig project-MER door erkende MER-deskundigen
- Afstemming van het MER op het ontwerp
Veelgestelde vragen
Vanaf hoeveel vierkante meter is mijn stadsontwikkelingsproject screeningsplichtig?
Er is geen ondergrens. Rubriek 10, b van bijlage 2 vermeldt geen drempel. Elk stadsontwikkelingsproject valt eronder; de screening moet uitwijzen of er aanzienlijke effecten zijn.
Ik lees elders dat een ontheffing kan. Klopt dat?
Niet meer. De ontheffingsprocedure verdween op 1 december 2025. Een verzoek dat vóór die datum werd ingediend, wordt nog volgens de oude regels behandeld. Uitleg die de ontheffing nog als mogelijkheid vermeldt, dateert van vóór die datum.
Wat gebeurt er met mijn goedgekeurde ontheffing van vóór 1 december 2025?
U mag ze gebruiken. Volgens artikel 31, 4° van het besluit van 24 oktober 2025 is een goedgekeurd verzoek tot ontheffing voor hetzelfde initiatief een grond om geen project-MER te eisen. Voeg het bij uw screening.
Is een screening zwaarder dan een ontheffing was?
Anders eerder dan zwaarder. De ontheffing was een aparte procedure met een aparte beslissing; de screening hoort bij de vergunningsaanvraag zelf. Voor projecten die vroeger onder de drempel van bijlage III vielen, is het wel nieuw werk.
Maakt The A-RK de screening zelf op?
Ja. Wij maken de screening op als onderdeel van het vergunningsdossier. Is er een volwaardig project-MER nodig, dan schakelen wij erkende MER-deskundigen in en coördineren wij hun werk.
Wettelijk kader
| Regel | Wat |
|---|---|
| Decreet van 5 april 1995 (DABM), titel IV | Milieueffectrapportage: categorieën (art. 4.3.3), screening en beslissing binnen negentig dagen (art. 4.3.6); screeningscriteria in bijlage I bij het DABM |
| Decreet van 17 mei 2024 | Hervorming m.e.r.; schafte de ontheffing af |
| Besluit van de Vlaamse Regering van 24 oktober 2025 tot uitvoering van titel IV van het DABM, wat betreft de milieueffectrapportage | Categorieën (art. 28, bijlage 1 en 2), screening (art. 29–33), overgangsregeling (art. 158); van kracht sinds 1 december 2025 |
| Richtlijn 2011/92/EU, gewijzigd door richtlijn 2014/52/EU | Europese m.e.r.-richtlijn; bijlage II is de basis voor de screeningsbijlage |
| Screeningstool en plichttool van het VECM | Digitaal hulpmiddel – geen regelgeving |
Rechtspraak
Een greep uit de uitspraken die bepalen hoe deze toets in de praktijk wordt toegepast.
| Uitspraak | Wat de rechter zei |
|---|---|
| Grondwettelijk Hof nr. 122/2025 18 september 2025 | Het Hof vernietigde de decreetsbepaling waardoor een gemeente of provincie zelf mocht beslissen over haar eigen screeningsplichtige projecten, via haar eigen omgevingsambtenaar. Die ambtenaar heeft geen werkelijke autonomie (geen eigen middelen en personeel). Gevolg: bij een eigen project met een screeningsplicht beslist een hogere overheid. Het Hof hield de gevolgen van de vernietigde bepaling niet in stand. |
| Hof van Justitie EU C-236/24 (Provincie Oost-Vlaanderen en Sogent) 8 mei 2025 | De Europese regel tegen belangenconflicten (art. 9 bis van de m.e.r.-richtlijn) geldt ook voor de screening, niet enkel voor een volledig MER. Is de overheid tegelijk aanvrager en beslisser, dan moeten de functies echt gescheiden zijn, met eigen administratieve middelen en personeel. |
| Raad voor Vergunningsbetwistingen RvVb-A-2223-0108 6 oktober 2022 | In deze zaak (de reconversie van de ‘Wasserij’ in Sint-Amandsberg, aanvraag door Sogent) oordeelde de Raad dat het Gentse college feitelijk mee-initiatiefnemer was. Daarom had de deputatie in eerste aanleg moeten beslissen (art. 15/1 Omgevingsvergunningsdecreet), ook al gold voor het project enkel een screeningsplicht. De vergunning werd vernietigd. Het Grondwettelijk Hof verwijst in zijn arrest naar deze uitspraak. |
| Raad voor Vergunningsbetwistingen RvVb-A-1920-0635 3 maart 2020 | Een screeningsnota is meer dan een formaliteit. Voor wegenis en riolering in Muizen was ze ontoereikend: de cumulatieve effecten met een geplande woonwijk en de mobiliteitseffecten waren niet onderzocht. De Raad vernietigde de vergunning en weigerde ze meteen zelf, omdat de screening deel uitmaakt van het onderzoek naar de volledigheid van de aanvraag. Een degelijke, onderbouwde nota vermijdt vertraging of een vernietiging. |
Rechtspraak is altijd verbonden aan de feiten van een dossier. Wij vertalen ze naar uw situatie.
Beroep
Tegen een beslissing van het college kan binnen 30 dagen administratief beroep bij de deputatie. Besliste de deputatie in eerste aanleg, dan gaat het administratief beroep binnen 30 dagen naar de Vlaamse Regering (in de wettelijk bepaalde gevallen de gewestelijke omgevingsambtenaar). Tegen de beslissing in laatste administratieve aanleg kan binnen 45 dagen beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Wie geen administratief beroep instelde, verliest in principe de toegang tot de Raad. De Vlaamse Regering bereidt een hervorming van de vergunningsprocedure voor (modulaire omgevingsvergunningsprocedure); wij volgen de inwerkingtreding op. Wij bereiden uw dossier zo voor dat het die toets doorstaat, en denken mee als het toch misloopt.
Laatst nagekeken op 1 oktober 2026 aan de hand van titel IV van het DABM (Vlaamse Codex) en het besluit van de Vlaamse Regering van 24 oktober 2025 (Belgisch Staatsblad, Justel). Deze pagina is algemene informatie en geen juridisch advies voor uw dossier; toets uw situatie aan de actuele tekst van het besluit en de bijlagen of laat ze nakijken.