DE GEMEENTE ALS AANVRAGER VAN HAAR EIGEN PROJECT

Wat het Hof besliste

In arrest nr. 122/2025 van 18 september 2025 vernietigde het Grondwettelijk Hof artikel 5 van het decreet van 19 april 2024, dat artikel 15/1, derde lid, in het Omgevingsvergunningsdecreet had ingevoegd. Die bepaling liet een gemeente of provincie toe zelf te beslissen over haar eigen project wanneer er enkel een project-m.e.r.-screening nodig was en geen volwaardig MER.

De motivering: dat is strijdig met artikel 9bis van de Europese richtlijn 2011/92/EU. De bevoegde instantie mag zich niet in een situatie van belangenconflict bevinden, en de gemeentelijke omgevingsambtenaar beschikt niet over voldoende werkelijke autonomie, eigen administratieve middelen en eigen personeel om die scheiding waar te maken.

Het Hof handhaafde de gevolgen niet. Er kwam geen overgangsperiode waarin de vernietigde regel nog mocht worden toegepast: de voorrang van het Unierecht stond dat in de weg.

Wat het reparatiedecreet regelt

Het decreet van 21 november 2025 (Belgisch Staatsblad 28 november 2025) verschuift de bevoegdheid:

De regeling vat ook projecten waarbij het lokaal bestuur feitelijk medeaanvrager is en er een belangenconflictrisico bestaat - onder meer bij meer dan de helft van de financiering, de zeggenschap of de eigendom.

Inwerkingtreding: het decreet heeft uitwerking met ingang van 19 september 2025, de dag na het arrest. Twee artikelen volgen de inwerkingtreding van het nieuwe m.e.r.-stelsel op 1 december 2025.

Waarom dit sinds 1 december 2025 veel breder speelt

Hier komen twee hervormingen samen, en dat wordt zelden samen verteld. De bevoegdheid verschuift zodra er een project-m.e.r.-screening is. En sinds 1 december 2025 werkt de screeningsbijlage zonder drempels: elk stadsontwikkelingsproject, elke wegenaanleg, elke ontbossing met bestemmingswijziging is screeningsgerechtigd.

Een gemeente die een pleinaanleg, een schoolgebouw of een bedrijventerrein voorbereidt, komt daardoor sneller dan vroeger in het geval terecht waarin niet zijzelf, maar de deputatie beslist. Dat heeft gevolgen voor de doorlooptijd en voor de adviesronde, en dus voor de planning van het bestuur.

Wat wij daarbij doen

Wij maken het vergunningsdossier en de screening op, en bepalen vooraf welk bestuursniveau bevoegd is. Dat laatste is geen formaliteit: een dossier dat bij het verkeerde bestuur wordt ingediend, verliest maanden.

Veelgestelde vragen

Geldt dit voor elk gemeentelijk project?

Nee. De bevoegdheid verschuift alleen wanneer er voor het project een MER of een project-m.e.r.-screening wordt opgesteld. Zonder MER en zonder screeningsplicht blijft de gemeente in beginsel zelf bevoegd. Door het nieuwe m.e.r.-stelsel is die eerste categorie wel veel ruimer geworden dan ze was.

Ons dossier liep in oktober 2025. Wat nu?

Het decreet werkt terug tot 19 september 2025, precies om die tussenperiode op te vangen. Laat wel nakijken op welk ogenblik uw aanvraag werd ingediend en welke beslissing er intussen genomen is.

Wij zijn een autonoom gemeentebedrijf. Telt dat mee?

Dat hangt af van de feitelijke verhouding. De regeling kijkt naar medeaanvrager-schap en naar drempels van financiering, zeggenschap en eigendom. Laat die verhouding vooraf beoordelen in plaats van ze te veronderstellen.

Betekent dit dat de gemeente geen advies meer geeft?

Nee. De gemeente verliest de beslissingsbevoegdheid in die gevallen, niet haar rol in de procedure. Het is de beslissing die verhuist.