NATUUR EN STIKSTOF - VLAANDEREN
DE NATUURTOETSEN EN DE STIKSTOFDREMPELS
Drie natuurtoetsen die voortdurend door elkaar worden gehaald, terwijl ze een ander gebied, een ander criterium en een ander gevolg hebben. En twee stikstofdrempels die een factor veertig van elkaar verschillen.
Voor geen van deze toetsen bestaat een wettelijk verplichte erkenning - behalve wanneer ze deel uitmaken van een MER.
DRIE SITUATIES
Waar staat u?
-
Uw project ligt bij een beschermde zone
Begin met de voortoets bij het Agentschap voor Natuur en Bos. Die zegt of een passende beoordeling nodig is.
-
U heeft een veehouderij of mestverwerking
Dan geldt voor de impactscore een drempel van 0,025 % - veertig keer strenger dan de 1 % voor inrichtingen met stikstofoxiden en voor mobiliteitsprojecten.
-
U dacht dat u buiten de natuurgebieden zit
De zorgplicht en de soortentoets gelden overal in Vlaanderen, ook zonder vergunning.
De drie natuurtoetsen naast elkaar
| Toets | Waar | Criterium | Gevolg bij een negatief resultaat |
|---|---|---|---|
| Passende beoordeling | in en rond een speciale beschermingszone, ook bij effecten van buitenaf | betekenisvolle aantasting van de natuurlijke kenmerken | de vergunning moet geweigerd worden, tenzij via de zware uitzonderingsprocedure met alternatievenonderzoek, dwingende redenen van groot openbaar belang en compensatie met minstens een gelijkwaardige oppervlakte |
| Verscherpte natuurtoets | in het Vlaams Ecologisch Netwerk | onvermijdbare én onherstelbare schade | de overheid mag het niet toestaan; Natuur en Bos adviseert. Afwijken kan alleen om dwingende redenen van groot openbaar belang en met compensatie |
| Natuurtoets of zorgplicht | overal in Vlaanderen, ongeacht de bestemming | vermijdbare schade | weigering of voorwaarden; er is geen drempelwaarde |
Daarnaast geldt de soortentoets. Die geldt altijd en overal, ook als u helemaal geen vergunning nodig heeft. Een afwijking vraagt u aan bij het Agentschap voor Natuur en Bos.
Begin met de voortoets bij Agentschap voor Natuur en Bos. Die kost u weinig tijd en bepaalt of u in de zware procedure terechtkomt of niet.
Stikstof: twee drempels, factor veertig
De impactscore is de hoogste procentuele verhouding tussen de stikstofdepositie van uw project en de kritische depositiewaarde van de Europees te beschermen habitats in de toetszone: de habitatrichtlijngebieden binnen 20 km (Stikstofdecreet, art. 3).
| Project | Drempel impactscore |
|---|---|
| ingedeelde inrichting of activiteit met stationaire bronnen van stikstofoxiden | 1 % |
| mobiliteitsgerelateerd project | 1 % |
| veehouderij en mestverwerking | 0,025 % |
Boven de drempel is een passende beoordeling nodig. Voor een veehouderij bestaat nog een tweede weg: geen toename ten opzichte van de PAS-referentie 2030 en een impactscore onder 50 %. De gecumuleerde effecten worden jaarlijks begroot; hypothekeren de drempels de daling van de uitstoot, dan past de Vlaamse Regering ze aan (art. 54). Reken met de officiële rekentool van de Vlaamse overheid, die wordt bijgewerkt - een berekening van vorig jaar met de tool van vorig jaar is dus geen bewijs voor dit jaar.
Voorbehoud. Het Stikstofdecreet dateert van 26 januari 2024 en is voorwerp van procedures bij het Grondwettelijk Hof. Toets uw situatie aan de stand van zaken op het ogenblik van uw aanvraag - wij nemen hier geen uitspraak op die er nog niet is.
Wie het mag opmaken
Voor geen van deze toetsen bestaat een wettelijk verplichte erkenning. Maakt de passende beoordeling deel uit van een MER, dan gelden wél de erkenningsregels voor MER-deskundigen. Dat is een van de weinige plaatsen in de Vlaamse regelgeving waar de kwaliteit van het werk niet door een erkenning wordt bewaakt - kijk dus naar de referenties.
Veelgestelde vragen
Mijn project ligt niet in een natuurgebied. Ben ik vrij?
Nee. De zorgplicht en de soortentoets gelden overal in Vlaanderen. En een passende beoordeling kan ook nodig zijn bij effecten van buitenaf op een beschermde zone verderop - stikstof reist.
Wat is het verschil tussen de voortoets en de passende beoordeling?
De voortoets is een eerste, lichte screening die uitwijst of een passende beoordeling nodig is. De passende beoordeling zelf is het volwaardige onderzoek.
Waarom is de drempel voor veehouderij zoveel strenger?
Het Stikstofdecreet legt voor veehouderij en mestverwerking een drempel van 0,025 procent vast, tegenover 1 procent voor inrichtingen met stikstofoxiden en voor mobiliteitsprojecten. Het decreet geeft in de artikelen zelf geen reden voor dat verschil. Een veehouderij kan ook vergund worden als ze niet toeneemt ten opzichte van de PAS-referentie 2030 en de impactscore onder 50 procent blijft.
Doet u dit zelf?
De voortoets, de stikstofberekening voor gewone projecten, de natuurtoets en meestal ook de passende beoordeling doen wij zelf. Soortenonderzoek laten wij uitvoeren door een ecoloog, complexe stikstofdossiers door een gespecialiseerd bureau. Binnen een project-MER werkt een erkende MER-deskundige biodiversiteit mee. Wij verwerken alles in het vergunningsdossier.
VERWANTE PAGINA'S
Verder lezen
-
Het nieuwe project-m.e.r.-stelsel
Wanneer de passende beoordeling deel uitmaakt van een MER.
-
-
VOLGENDE STAP
Hulp bij dit onderwerp
Omgevingsvergunning
Bouwluik en milieuluik in één dossier, van vooroverleg tot vergunning.
Wat dit niet is
Een wegwijzer, geen juridisch advies en geen volledige opsomming. De toetsen staan in het Natuurdecreet (art. 14, 16, 26bis en 36ter); de drempels in het Stikstofdecreet van 26 januari 2024 (art. 3, 27 tot 38 en 54). Toets uw eigen situatie altijd aan de actuele tekst of laat ze nakijken.
Twijfelt u of dit op uw project van toepassing is? Leg ons uw dossier voor.
Stand van zaken op 19 september 2026, bijgewerkt op 1 oktober 2026.